Bestelediği eserlerin çok büyük bir bölümü risklidir, genellikle kahramanlığı ve zorlukları dışavurur; genel olarak kendi dönemi için bambaşka bir duyarlılığa sahiptir; yeni bir çığır açmıştır. Tek operası olan “Fidelio”, genel olarak kullanılan opera temaları olan ahlaksızlık ve ölümün aksine, evliliğin ve aşkın zevklerinden ve tutkularından bahseder. “Hammerklavier” isimli piyano sonatı ise, 1818 yılının yeni geliştirilen pedallı ve altı oktavlı piyanosunun limitlerini zorlayan bir macera olmanın ötesinde, yeniden yapılandırılan bir sonat formunu örneklemektedir. Dokuzuncu Senfonisi’nin dördüncü bölümünde,

Schiller’in “Ode to Joy”’una (Neşeye Övgü) yer vermiştir. Buradaki insan sesleri, bir Aydınlanma fikri olan İnsanların Kardeşliği idealini hararetli bir şekilde tekrarlamaktadır. Beethoven’dan önce hiçbir besteci böyle bir mesajı coşkulu bir şekilde bir senfoni formatı içinde vermemiştir.

Andante Favori Fa majör (1803) 9:00
Bu parça, aslında ünlü “Waldstein” Sonatı’nın üç bölümünden ikincisi olmak üzere yazılmıştı. Beethoven’ın bir arkadaşı, bu sonatın uzunluğu konusunda olumsuz bir eleştiride bulununca, besteci bu dokuz dakikalık Rondo’yu sonattan çıkardı ve münferit bir parça haline getirdi. Kendisinin de topluluklar önünde sıklıkla çaldığı bu parçayı Beethoven, “Andante favori”, ya da “favori Andante” olarak adlandırıyordu. Bu dokunaklı besteyi unutulmaz kılan anlardan biri de, Jane Austen’ın “Pride and Prejudice” (Türkçe’ye genellikle Aşk ve Gurur olarak çevrilmiştir) adlı eserinin İngiliz BBC kanalı tarafından 1995 yılındaki gösteriminde, ana karakterlerinin narin ve tutkulu bakışlarına anlam kattığı sahneydi.

FRANZ LISZT (1811-1886)

Macaristan’da doğan Franz (Ferenc) Liszt, henüz 9 yaşındayken Carl Czerny ile çalışması için Viyana’ya gönderildi. Liszt, Viyana’da yaşarken Beethoven ve Schubert’e takdim edildi, çok kısa bir süre içinde hem besteci, hem de piyanist olarak bir “harika çocuk” olduğu tescillenmişti. Gençlik çağında Viyana’dan Paris’e geçen müzisyen, burada ileride “Symphonie Fantastique” eserini piyano için uyarlayacağı ve kendisi üzerinde çok büyük bir etki yaratacak olan Hector Berlioz ile tanıştı. Hemen ardından, harikulade keman performansları kendisi için çok daha büyük bir ilham kaynağı olan Niccolo Paganini’yle tanıştı ve kendisi de en azından Paganini gibi büyük bir virtüöz olmaya karar verdi.

Onlarca yıl boyunca Avrupa’nın büyük şehirlerinde turnelere çıkan Liszt’in kariyeri ona çok büyük miktarda gelir sağlamıştı. Hatta müzisyen, bonkör bir hayırsever olmuştu; ihtiyacı olanlara para ve zaman bağışlamak konusunda hiç çekinmiyordu. Liszt’in müziğinin büyük bir bölümü, başka bestecilerin –senfonileri de dahil olmak üzere– eserlerinin piyano için uyarlanmasını içerir. Kendi bestelerinin birçoğu ise betimleyicidir: çeşitli mizansenleri, resimleri ya da ulusal temaları tasvir eder, ya da şiirden veya edebiyattan etkilenir.

Ballade No.2, S.171 (1853) 14:30
“Bestecinin kariyeri boyunca bestelediği eserlerinin çoğunda gözlemleyebileceğimiz karanlık, tehdit edici bir atmosfere hazırlık teşkil eden, bas tuşlarla çalınan uğursuz, karamsar bir melodiyle başlar parça. Bir musibet, bir kötülüğün işaretçisidir adeta. Ancak sanki daha zıt bir şey olamazmış gibi, hemen ardından harika, hızlı, sevgi dolu yeni bir tema ortaya çıkar. Henüz bir yenilik olmadan, iki tema ardı ardına tekrar duyulur. Bunlar aslında coşkulu havai fişekleri ve büyük zorlukları betimlemektedir; iyiyle kötü arasındaki savaşın yansıması, senaryosudur. Temalar, birbiri ardından gelerek dahiyane bir şekilde dönüşmeye başlar. Özelikle sona doğru, görkemli, hatta opera-vari bir melodi sunulmaktadır; bu da, açılıştaki karanlık melodinin bir varyasyonundan başka bir şey değildir aslında. Tüm bu çarpışmanın sonunda ise, parça alternatif temanın narin yankılarıyla, yumuşak bir şekilde sona erer.” (R. Cummings, AllMusic.com)

En reve (Nocturne), S.207 (1885) 2:20
Odak noktasında, sol elde kırık akor dizilerinin eşlik ettiği hareketli, kıvrak bir melodi olan, kısa, hülyalı bir şarkı. Liszt’in geç döneminde bestelediği diğer eserler gibi bu parça da, 20’nci yüzyılda karşılaşacağımız armonik ve dokusal anlamdaki maceracı ruhla ilgili şimdiden bize bazı ipuçları vermektedir.

Macar Rapsodisi No.10, S.244 (1847) 5:20
19 Macar Rapsodisi’nin onuncusu, Mi majör tonundaki bu virtüöz eser, Macaristan milli marşlarından birini yazan Macar besteci ve aktör Béni Egressy’nin bir temasını esas almaktadır. Liszt, kendi eserlerinin farklı versiyonlarını yazmayı severdi; bu parçanın da iki versiyonunu yazdı. Daha çok bilinen versiyon, son derece gösterişli ve abartılıdır. Besteci, bu parçaya bol glissando (bir parmağın birçok tuş üzerinde kayarak çalması) eklemiş, birbirinin yerine kullanılabilecek varyant bölümler oluşturmuş ve yorumcunun insiyatifine bıraktığı ekstra tezyinat seçenekleri kullanmıştır. Egressy’nin mutlu melodisi, empatik akorlar ve hızlı çıkışlarla dolu dramatik girişten sonra duyulur. Ardından aynı melodiyi, bas tuşlarla daha hızlı bir şekilde bir kez daha dinleriz. Parça, Liszt’in tipik gösterişli üslubuna uygun olarak birçok glissandoyla birlikte çarpıcı bir şekilde biter.

FRÉDÉRIC CHOPIN (1810-1849)

Klasik müziğin, piyano söz konusu olduğunda en zorlu bestecilerinden olan, aynı zamanda en çok Romantik dönem piyano eserleriyle tanınan Frédéric Chopin, Polonya’da, Varşova’ya yakın bir köyde dünyaya geldi. Fransız bir babası ve Polonyalı bir annesi olan müzisyenin üstün dehası henüz çocukken ortaya çıkmıştı. Besteci, 1830’daki Kasım İsyanı’ndan hemen önce, yirmi yaşında, Polonya’dan Paris’e taşındı ve burada bulunduğu dönem içinde besteler yaptı, birçok müzisyene ders verdi ve çok kısa bir sürede virtüöz seviyesinde bir piyanist olarak nam saldı.
Chopin, eserlerinin çoğunu solo piyano için yazmıştır. Teknik anlamda talepkar olmasına rağmen, stilinin asıl vurgusu nüans ve dışavurumcu bir derinlik üzerine kuruludur. Enstrümantal balad gibi farklı müzik formlarını da yaratan Chopin, piyano sonatı, vals, nocturne, etüd, impromptu, prelüd, ve Polonya milliyetçiliğini yansıtan mazurka ve polonez’lerdeki birçok yeniliği gerçekleştiren yegane kompozitördür.

2. Piyano Konçertosu Fa minör (1830) 31:30
1. Maestoso
2. Larghetto
3. Allegro vivace
Henüz 20 yaşında genç bir öğrenciyken, aslında ilk piyano konçertosundan bile önce yazdığı bu konçerto, genç Chopin’in bir piyanist ve besteci olarak ne kadar parlak olduğunu gösteriyordu. Kendisinden önce yaşamış olan piyano konusundaki en seçkin bestecilerden esinlenmişti: Parçanın açılışındaki Fa minör tonundaki Maestoso bölümü, Mozart’ın öğrencisi olan, aynı zamanda piyano üzerinde yaptığı detaylı akademik çalışmalarla da bilinen Johann Nepomuk Hummel’in konçertolarını modellemektedir. Ardından gelen Larghetto bölümü ise, Londra Müzik Akademisi’nde ve Leipzig Konservatuarı’nda akademisyenlik yapmış olan Ignaz Moscheles’in 1820 yılında bestelediği Sol minör piyano konçertosundan esinlenmiştir. Parçanın finalini oluşturan Allegro vivace bölümü ise, üç bölümün en orijinalidir: önce bir Mazurka-vari bölümle açılır, ardından stilize bir Polonya halk şarkısıyla, kemanların col legno (tahta üzerinde – yayın ters bir şekilde kullanılmasıyla çalınır) çalmasıyla devam eder. Bu eserin büyüleyici piyano partisyonu ise o kadar zorlayıcıdır ve enerjiktir ki, bu parçayı dinledikçe, “Keşke Chopin ikiden çok daha fazla piyano konçertosu besteleseydi” dedirtir insana!

Alexandra Ivanoff, Ocak 2010. (Türkçe: Can Ergelmiş)