ANADOLU’DAKİ TURİZM YATIRIMLARI ARTIYOR
Turizm sektörü, Türk ekonomisinde en fazla yatırım yapılan sektörlerden bir tanesidir.
Ekonomik krize rağmen 2009’da turizm yatırımları artış göstermiştir. 2009’da 32 bin yeni yatak yatırımı için Hazine Müsteşarlığı’ndan 1,9 milyar TL’lik teşvik belgesi alınmıştır. Bu rakamlar 2008 senesi için 26 bin yeni yatak ve 1,3 milyar TL idi. 2009’un yaz aylarında uygulamaya giren yeni teşvik sistemi, özellikle Anadolu’da turizm yatırımlarının artmasını sağlamıştır. 2009’da yapılması öngörülen yatırımların yaklaşık % 45’i Anadolu’dadır.
Turizm yatırımlarında geri dönüş süresi uzun olmasına rağmen, sektörün geleceğiyle ilgili olumlu beklentiler, yatırım eğilimini artmasına neden olmaktadır. Turizm sektörüne değişik sektörlerden ve yeni firmalardan sermaye girişleri olmaktadır. Sektördeki olumlu gelişmelerle birlikte, Anadolu sermayesi de turizme son dönemlerde ciddi kaynak aktarmaktadır. Çok sayıda otel yatırımı start almış durumdadır. Kanaatimce, Anadolu kent otelciliğinde ve bölgesel turizmde yeni bir dönem başlıyor. Turizm yatırımları geleceği parlak, sağlam yatırımlar olarak görülmektedir.
Turizmde İstanbul, Antalya, Muğla ve İzmir illerimiz dışında kalan bölgeleri Anadolu olarak tanımladıktan sonra, son yıllarda konaklamadaki yatırımların yarısının Anadolu’da gerçekleşmiş olmasını görmek sevindiricidir. Sektörde yeni isimleri de görmek mümkün olacaktır. Burada Anadolu şehirlerinde sanayi ve ticaretin hızlı gelişmesi yanında, yerli ve yabancı turistlerin kültür turlarına ilgisinin artması önemli rol oynamıştır. Anadolu şehirlerimize gelen turist sayısının artması, yabancı işletme zincirlerinin ilgisini çekmektedir. Yerel sermayenin gerçekleştirdiği yatırımları, yabancı zincirler de işletmeye başlamıştır. Yatırımların bir kısmında da kira kontratları ile yabancı zincirler yer almaktadır. Yatırımcılarımızın, özellikle Anadolu’da yabancı zincirler ile ilişkilerinde en azından minimum kira kontratı şeklinde mukaveleler yapmaları, her ne kadar çok bağlayıcı olmasa da, yabancı zinciri ülke imajımız da dahil olmak üzere daha proaktif pazarlamaya ve risk paylaşımına yönlendirecektir.
TURİZM GELİRLERİNİN TL BAZINDA SABİT FİYATLARLA GELİŞİMİ (2002-2009)
Turizm sektörü, gelirlerinin büyük bölümünü döviz olarak elde ettiği, ancak harcamalarının büyük bölümünü TL olarak yaptığından, sektör için önemli olan TL gelirleridir. Bilindiği gibi, turizm sektörü hem yatırım, hem de işletme safhasında minimum düzeyde ithal ürün kullanmaktadır. Gelir döviz cinsinden, giderler de TL cinsinden olunca doğal olarak döviz kuru, özel önem arz etmektedir. Turizm sektörümüz, 2000’li yılların başından itibaren seyreden düşük kur sisteminden dolayı olumsuz etkilenmiş ve doğal olarak kar marjları düşmüştür.
İlk tablomuzda, turizm gelirlerimiz T.C.Merkez Bankası’nın yıllık ortalama dolar kuru kullanılarak TL’ye çevrilmiştir. Görüldüğü üzere, 2002’de 1,50, 2003’te 1,49 olan ortalama dolar kuru, sonraki yıllarda düşmüş, 2008 yılında ise en düşük seviyesi olan 1,29’a inmiştir. 2009 yılında biraz hareketlenen dolar kuru ortalama 1,55’e yükselmiştir. Tablodan da görüldüğü üzere, TL bazında 2002 yılında 17 milyar 852 milyon TL olan turizm gelirimiz, 2009 yılında
32 milyar 936 milyon TL’ye yükselmiştir. Bu artış cari gelirlerdeki artış olup, nominaldir ve enflasyondan arındırılmamıştır.
|
|
Yıllık Ortalama
Dolar Kuru |
Turizm Geliri
(milyon $) |
Turizm Geliri
(cari milyon TL) |
|
2002 |
1,50 |
11.901 |
17.852 |
|
2003 |
1,49 |
13.203 |
19.672 |
|
2004 |
1,42 |
15.888 |
22.561 |
|
2005 |
1,34 |
18.154 |
24.326 |
|
2006 |
1,43 |
16.851 |
24.097 |
|
2007 |
1,30 |
18.487 |
24.033 |
|
2008 |
1,29 |
21.951 |
28.317 |
|
2009 |
1,55 |
21.249 |
32.936 |
İkinci tablomuzda, nominal turizm gelirlerimiz, yıllar itibariyle TÜFE kullanılarak reel rakamlara taşınmıştır. Bu tabloda, 2002 yılındaki reel TL gelirinin takip eden yıllardan yüksek olduğu görülmektedir.2002-2009 yılları arasında turizm geliri cari TL bazında toplam % 84 artmıştır. Ancak aynı dönemde TÜFE’deki toplam artış ise % 94’tür. 2002-2009 döneminde döviz kurundaki aşağıya seyreden dalgalanmalar yanında sektörümüzde girdi fiyatlarında enflasyon etkisiyle artışlar olmuştur. Kanaatimizce aradaki farkı oda fiyatlarına yansıtmak yeterince mümkün olmamıştır.
|
|
Turizm Geliri (cari milyon TL) |
TÜFE Yıllık Artış (%)
|
Sabit Fiyatlarla Turizm Geliri (2002 Fiyatlarıyla milyon TL) |
Sabit Fiyatlarla Turizm Geliri Endeksi (2002=100) |
|
2002 |
17.852 |
…… |
17.852 |
100 |
|
2003 |
19.672 |
18,4 |
16.615 |
93 |
|
2004 |
22.561 |
9,35 |
17.426 |
98 |
|
2005 |
24.326 |
7,72 |
17.442 |
98 |
|
2006 |
24.097 |
9,65 |
15.758 |
88 |
|
2007 |
24.033 |
8,39 |
14.499 |
81 |
|
2008 |
28.317 |
10,06 |
15.522 |
87 |
|
2009 |
32.936 |
6,53 |
16.947 |
95 |
Tablodan da görüldüğü üzere, enflasyon etkisiyle 2002-2009 yılları arasında turizm sektörünün TL bazında reel geliri % 5 azalmıştır. Oysa turist sayısı 2002’de 13,3 milyon iken 2009’da 27,1 milyona yükselmiş, yani % 104 artmıştır. Ziyaretçi sayısındaki artışa karşılık, reel satış hasılatı küçük bir miktar azalmıştır.
Bu durumda, sektörümüzde 2002’de 100 birim ürün (ziyaretçi sayısı bazı)
100 liraya satılırken, 2009’da 204 birim ürün (ziyaretçi sayısı bazı) 95 liraya satılmıştır. Yani birim satış fiyatı reel olarak % 53 azalmıştır.
Özetle, turizm sektörümüz için döviz kuru çok önemli rol oynamaktadır.
Tablo incelendiğinde, 2009 yılında yaşanan küresel ekonomik kriz nedeniyle turizm gelirlerimiz döviz bazında 2008 yılına göre azalmış, ancak kurun yukarı doğru hareketlenmesi neticesiyle sektörümüzün 2009 yılında TL cinsinden geliri, 2008 yılının üzerine çıkmıştır.
Veriler için yararlanılan kaynaklar:
Dolar kuru…......Merkez Bankası
Turizm Geliri….TÜİK+Merkez Bankası
TÜFE….............TÜİK
Aşağıda 2005-2009 yılları arasında Anadolu’da Hazine Müsteşarlığı’ndan komple yeni yatırım için teşvik belgesi alan yatakların dağılımını göstermektedir.
|
|
Anadolu’daki Komple YeniYatak Yatırımı (X) |
Türkiye’deki Komple Yeni Yatak Yatırımı |
Anadolu’nun Payı
(%) |
|
2005 |
10.946 |
59.152 |
18,5 |
|
2006 |
8.780 |
34.964 |
25,1 |
|
2007 |
11.133 |
25.295 |
44,0 |
|
2008 |
13.047 |
26.131 |
49,9 |
|
2009 |
14.155 |
31.563 |
44,8 |
(X) İstanbul, Antalya, Muğla ve İzmir illeri dışındaki tüm komple yeni yatırımları içerir.
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Görüldüğü gibi yeni yatak yatırımlarında Anadolu’nun payı 2005’te % 18,5 iken, bu oran 2008’de % 49,9’a çıkmış, 2009’da ise % 44,8 olarak gerçekleşmiştir. Önümüzdeki yıllarda turizm yatırımlarının Anadolu şehirlerinde yoğunlaşacağını beklemekteyiz. Anadolu, tarihi ve kültürel varlıklar açısından bir açık hava müzesi özelliği taşımasına rağmen, turizm potansiyeline sahip birçok bölgemiz konaklama, ulaşım, altyapı yetersizlikleri nedeniyle bu potansiyelini yeteri kadar değerlendirememektedir. Kuşkusuz ulaşım ve altyapı sorunlarının devlet ve belediyeler desteğiyle çözümüne ihtiyaç duyulmaktadır.
Diğer yandan ürün sayısını artırarak 52 haftaya ve ülke sathına yaymaya çalıştığımız Türk turizmi, Anadolu’daki yatırımlarını konaklama dışında da zenginleştirmelidir. Örneğin Anadolu’da marina, yat, kruvaziyer, golf, spor, termal, sağlık, kongre turizmi alanlarında da yatırımlara ihtiyaç vardır. Böylece yüksek gelirli turisti daha fazla çekme imkanı artacaktır. |